راه مستقیم

(درس 1 صفحه 2 قرآن مجید) 

اهدنا الصراط المستقیم

مقدمه

دعا و درخواست از خداوند،وسیله تقرب انسان به خداست.بهترین ادعیه،دعاهایی است که در قرآن آمده،یا از زبان اهل بیت (علیه السلام) به مار رسیده است.در بین دعاهای قرآنی خواندن یک دعا است که بر هر مسلمان واجب است حداقل ده بار آن را در شبانه روز بخواند.این دعا آیه شریفه «اهدناالصراط المستقیم» است که دعای بسیار مهمی است ومضامین بلندی دارد.نماز گزار با این دعا از خداوند میخواهد او را به راه مستقیم هدایت کند.

نکات تفسیری(در قالب چند پرسش)

1.انسان نماز گزار که خود در مسیر هدایت است چگونه از خداوند میخواهد او را به راه مستقیم هدایت فرماید؟

پاسخ:الف) نظر نماز گزار این است که: خدایا این موهبت را از من سلب مکن وتوفیق ادامه این مسیر را تا آخر عمر به من عنایت فرما. انسان در مسیر هدایت هر لحظه ممکن است دچار لغزش وانحراف شود؛ از این رو باید خود را به پروردگار بسپارد و تقاضا کند او را در راه راست ثابت نگهدارد. حضرت علی (علیه السلام) در تفیسر جمله «اهدنا الصراط المستقیم» میفرماید: «ادم لنا توفیقک الذی اطعناک به فی ماضی ایامنا حتی نطیعک کذلک فی مستقبل اعمارنا»؛ خداوندا توفیقاتی را که در گذشته بر ما ارزانی داشتی وبه برکت آن تورا اطاعت کردیم همچنان ادامه ده ، تا در آینده ی عمرمان نیز تورا اطاعت کنیم.

ب) کمال مطلق ، تنها خداوند است و همه انسانها در طریق تکاملند؛ از طرفی مراتب هدایت نیز مختلف وطریق تکامل نا محدود است وبه سوی بی نهایت همچنان پیش میرود. نماز گزار همیشه ودر همه حال از خدا میخواهد به مرتبه بالاتر هدایت شود.

2.صراط مستقیم چیست؟

االف)صراط مستقیم در اعتقادات:

قل اننی هدانی ربی الی صراط مستقیم دینا قیما مله ابراهیم حنیفا وما کان من المشرکین

بگو خداوند مرا به صراط مستقیم هدایت کرده است به دین استوارآیین ابراهیم که هرگز به خدا شرک نورزید.

در این جا دین ثابت و پا برجا وآیین توحیدی ابراهیم و نفی هرگونه شرک«صراط مستقیم» معرفی شده این آیه صراط مستقیم را در عرصه عقیدتی مشخص میکند.

ب)صراط مستقیم در عمل:

الم اعهد الیکم یا بنی آدم ان لا تعبدوا الشیطان انه لکم عدو مبین وان اعبدونی هذا صراط مستقیم

ای فرزندان آدم مگر با شما پیمان نبستم که شیطان را عبادت نکنید (وبه دستورات او عمل ننمائید) و مرا عبادت (اطاعت)کنید این همان صراط مستقیم است.در این آیه به جنبه های عملی آیین حق اشاره شد که نفی هر گونه کار شیطانی و عمل انحرافی است بنابراین انسان نمازگزار دعا میکند که هم عقیده اش در راه مستقیم باشد و هم اعمالش و وقتی چنین شد به مقام «عبد» میرسد همان مقام بلندی که خداوند به پیامبرش عطا نمود ودر نماز قبل از شهادت به رسالت به آن شهادت میدهیم:

«واشهدان محمدا عبده ورسوله» همان مقامی که خداوند به حضرت عیسی داده است:«قال انی عبدالله آتانی الکتاب».

3.راه رسیدن به صراط مستقیم چیست؟

از آیات شریفه قرآن استفاده می شود تنها راه رسیدن به صراط مستقیم پیوند و ارتباط قوی با خداوند و توکل و تکیه بر ذات لایزال او است:

ومن یعتصم بالله فقد هدی الی صراط مستقیم

هرکس به خدا تمسک جوید به راهی راست هدایت شده است.

4.نمونه های عمل صراط مستقیم

در ادامه ی سوره حمد الگوی عملی صراط مستقیم را معرفی کرده است:«صراط الذین انعمت علیهم».

سؤال:«الذین انعمت علیهم»چه کسانی هستند؟قرآن به روشنی مصادیق الذین انعمت علیهم را بیان میکند:

ومن یطع الله والرسول فاولئک مع الذین انعم الله علیهم من النبیین و والصدیقین والشهداء والصالحین وحسن اولئک رفیقا

«کسانی که دستورات خدا و پیامبر را اطاعت کنند خدا آنها را با کسانی قرار میدهد که مشمول نعمت خود ساخته[وآنها عبارتند از] پیامبران و رهبران صادق و راستین وشهیدان وافراد صالح واینان رفیقان خوبی هستند».

بنابراین انسان نمازگزار هر روز در نماز دعا میکند به راه پیامبران انسان های صادق وراستگو شهدا وصالحان هدایت شود همان افرادی که الگوی عینی اعتقاد صحیح و عمل صحیح هستند.

در احادیث متعدد از اهل بیت علیه السلام نیز نمونه های عملی صراط مستقیم بیان شده است:

الف)پیامبر صلی الله علیه واله وسلم فرمود: « الصراط المستقیم صراط النبیاء وهم الذین انعم الله علیهم».

ب)امام صادق علیه السلام فرمود: صراط مستقیم امیر مؤمنان علی علیه السلام است».

هم چنین در حدیث دیگری آن حضرت می فرماید:«والله نحن الصراط المستقیم». همانا ما صراط مستقیم هستیم.

پیامها

1.برای دست یابی به راه مستقیم باید دعا کرد در خواست از خدا و ارتباط با او چاشنی دستیابی به راه مستقیم است وهیچ گاه نباید از دعا غافل شد.

2.در مقایسه با کمال مطلق – یعنی خداوند همه ناقصند؛ لذا بر همه حتی بر پیامبران وامامان لازم است برای دستیابی به مراتب بالاتر دعا کنند.انسان در هر مرتبه ای باشد نباید مغرور شده وهمواره باید سعی در ارتقاء به مراتب بالاتر داشته باشد.